معرفی رساله توحید در نقد وحدت وجود

از زمره مفاهیم و عناوین کلیدی که در عرفان اسلامی مورد توجه قرار گرفته و نیز در معرض نقد و تفسیر های گوناگون قرار داشته و دارد، نظریه ی موسوم به “ وحدت وجود” است. اهمیت این مقوله چنان بوده که به مرور از ساحت عرفان نظری به قلمرو فلسفه و مباحث مابعد الطبیعی و حتی بعضا آثار و مداخل کلامی و اعتقادی نیز کشانده شده است.اگرچه بحث از توحید و مراتب و انحاء آن پیشینه ای بس دراز دارد، لیکن سابقه این اصطلاح چندان دور نیست و به زمانی پس از ابن عربی و به ویژه اتباع وی باز می گردد. ، و گویا برای نخستین بار توسط سعید الدین فرغانی ( م: ۹۶۶ هجری قمری) به کار رفته است. موافقان این نظریه -به ویژه در معنای حقیقی و اطلاقی وحدت -آن را بهترین تقریر و عالی ترین مرتبه توحید که همان غایت هستی و نهایت سلوک است ، می دانند ، و مخالفان و منتقدان ، آن را منافی و مغایر توحید ذاتی و مودی به شرک و انحراف می خوانند. ملا محمد سعید رودسری گیلانی که از جمله تربیت شدگان شاخص مکتب فلسفی اصفهان است، در رساله “ توحید” خویش – یعنی رساله حاضر کوشیده است ضمن تقریر نظریه ی وحدت وجود بنابر نظر شایع و منقول از عرفاء ، با شیوه ای بدیع و با ابتناء بر مشرب فلسفی حکمای مشاء و استشهاد به نظر آنان، دعاوی معتقدان به وحدت وجود را مورد نقد و سنجش قرار داده و در ادامه نیز ، نظر مختار خویش را در باب توحید واقعی حضرت حق بیان دارد. به باور ما ، معرفی، تصحیح و ترجمه این گونه آثار ، می تواند ضمن نشان دادن پیشینه این مباحث کلیدی نزد حکمای مسلمان ، به گشایش آفاق جدید در تعمیق تأملات فلسفی و حکمی مدد رساند.